Футбол тарихида шундай саҳифалар борки, уларни вақт ўтгани сайин қадрлироқ эслаймиз. Яқиндагина мундиаллар тарихида ўзига хос хайрат ва шиддат қолдирган Руминия терма жамоаси ҳақида ҳикоя қилган эдик. Бугунги навбат эса ўша даврда руминлардан қолишмаган, ҳатто улардан ҳам узоқроққа борган, 1990 йилларда дунё футбол мухлисларининг ёқимтойига айланган Болгария терма жамоасига.
1994 йилги АҚШ мундиаллари кўплаб кашфиётларни тақдим этган, аммо уларнинг орасида Димитар Пенев бошчилигидаги Болгариянинг қилган юриши чинакам "эртак" эди. Бу шунчаки омад эмас, балки Европада ўз сўзини айта бошлаган, таркиби легионерларга тўла кучли бир авлоднинг портлаши эди.
Европада ном қозонган легионерлар ва "Барселона" юлдузи
Ўша пайтларда Болгария терма жамоаси таркибига назар ташлаган ҳар қандай рақиб чўчиши табиий эди. Жамоанинг асосий ўзаги кучли Европа чемпионатларида тўп тепадиган легионерлардан иборат эди. Дарвозада Франциянинг "Мюлуз" клуби шарафини ҳимоя қилувчи, жамоа сардори ва руҳий етакчи Борислав Михайлов турарди. Ҳимояда Швейцариянинг "Ксамакс" клубидан келган ва ўзининг важоҳатли ўйини, муросасиз курашлари билан танилган Трифон Иванов рақиб ҳужумчиларига тинчлик бермасди. Германиянинг "Гамбург" клубида ўйнайдиган Петар Хубчев ва Йордан Лечков жамоанинг тактик интизомини белгилаб беришарди.
Дарвозабонлар: Борислав Михайлов (сардор, "Мюлуз", Франция), Пламен Николов ("Левски", Болгария).
Ҳимоячилар: Емил Кременлиев ("Левски", Болгария), Трифон Иванов ("Ксамакс", Швейцария), Цанко Цветанов ("Левски", Болгария), Петар Хубчев (“Гамбург", Германия), Николай Илиев ("Ренн", Франция), Илиян Киряков ("Мерида", Испания).
Ярим ҳимоячилар: Златко Янков ("Левски", Болгария), Йордан Лечков ("Гамбург", Германия), Даниел Боримиров ("Левски", Болгария), Ивайло Йорданов ( "Спортинг", Португалия), Бончо Генчев (“Ипсвич Таун", Англия), Георги Георгиев ("Мюлуз", Франция), Красимир Балаков ("Спортинг", Португалия).
Ҳужумчилар: Емил Костадинов ("Порту", Португалия), Христо Стоичков ("Барселона", Испания), Наско Сираков ("Левски", Болгария), Петар Михтарски ( "Пирин", Болгария), Петар Александров ("Левски", Болгария), Велко Йотов ("Эспаньол", Испания), Ивайло Андонов ("ЦСКА", Болгария).
Ярим ҳимоя ва ҳужум чизиғи эса чинакам "даҳшатли куч" эди. Португалиянинг "Спортинг" клуби аъзоси Красимир Балаков майдон марказини тўлиқ назорат қилар, ҳужумларни ташкил этишда унга "Порту" юлдузи Емил Костадинов кўмаклашарди.
Лекин бу юлдузлар карвонининг энг ёрқин чароғбони, шубҳасиз, Испаниянинг "Барселона" клуби ҳужумчиси Христо Стоичков эди. Йохан Кройфнинг "Орзулар жамоаси" (Dream Team) аъзоси бўлган Стоичков ўша пайтда фаолиятининг чўққисида эди ва АҚШ яшил майдонларини ўз бенефисига айлантиришни мақсад қилганди.
Омадсиз стартдан буюк ғалабалар сари: "Д" гуруҳи қиссаси
Болгария учун турнир жуда муваффақиятсиз бошланди. Гуруҳнинг илк ўйинида улар жисмоний жиҳатдан бақувват ва тезкор бўлган Нигерия терма жамоасидан қақшатқич зарба қабул қилиб олишди — 0:3. Бундай мағлубиятдан сўнг кўпчилик болгарларнинг гуруҳда қолиб кетишини тахмин қилганди.
Аммо иккинчи турда Греция устидан қозонилган йирик 4:0 ҳисобидаги ғалаба (Стоичков дубль қайд этганди) жамоага ўзига бўлган ишончни қайтарди. Гуруҳдаги сўнгги, ҳал қилувчи баҳс эса Диего Марадона билан боғлиқ допинг можароси сабаб карахт аҳволга тушиб қолган Аргентинага қарши эди. Болгарлар ушбу имкониятни қўлдан бой беришмади. Стоичков ва Сираков томонидан киритилган голлар Аргентинани 2:0 ҳисобида тиз чўктирди. Шу тариқа, Болгария гуруҳда иккинчи ўринни банд этиб, плей-оффга йўл олди.
Плей-офф: Мексика билан асаблар уриши ва Германиянинг тахтдан ағдарилиши
Нимчорак финалда Болгарияни ноқулай рақиб — Мексика кутиб турарди. Учрашувнинг асосий вақти Стоичков ва Гарсия Аспенинг голлари эвазига 1:1 ҳисобида якунланди. Экстра-таймларда ҳам ғолиб аниқланмагач, навбат лотерея — пенальтилар сериясига келди. Бу ерда тажрибали дарвозабон Борислав Михайлов ўз маҳоратини кўрсатди. Мексикаликларнинг учта зарбасини қайтарган болгарлар серияда 3:1 ҳисобида ғалаба қозониб, чорак финалга йўл олишди.
Чорак финалда уларни амалдаги Жаҳон чемпиони — қудратли Германия кутарди. Лотар Маттеус 56-дақиқада пенальтидан гол уриб, немисларни олдинга олиб чиққанда, кўпчилик Болгариянинг эртаги тугади деб ўйлаганди. Бироқ 75-дақиқада Христо Стоичков жарима зарбасидан гол уриб, мувозанатни тиклади. Орадан атиги уч дақиқа ўтиб, 78-дақиқада "Гамбург" ярим ҳимоячиси Йордан Лечков ўзи тўп тепадиган ўлка жамоаси дарвозасига боши билан унутилмас голни урди ва Германияни уйига равона қилди — 2:1! Дунё лол қолган, Болгария кучли тўртликда эди.
Ярим финал ва учрашувлар якуни
Ярим финалда Болгарияни Роберто Бажо етакчилигидаги Италия тўхтатиб қолди. Бажонинг биринчи бўлимдаги дублига Стоичков пенальтидан бир марта жавоб қайтара олди, холос — 1:2.
Учинчи ўрин учун баҳсда эса кучли чарчоқ ва руҳий тушкунлик ўз сўзини айтди. Болгарлар турнирнинг яна бир кашфиёти бўлган Швецияга 0:4 ҳисобида имкониятни бой бериб, фахрли 4-ўрин билан кифояланишди. Шунга қарамай, Христо Стоичков 6 та гол билан мундиал тўпурарига айланди ва ўша йили "Олтин тўп" совринини қўлга киритди.
Охирги аккорд: 1998 йилги видолашув
Минг афсуски, ҳар қандай буюк авлоднинг ҳам ўз якуни бўлади. 1994 йилги қаҳрамонликдан сўнг, Болгария 1996 йилги Европа чемпионатида қатнашди. Кўп ўтмай, 1998 йили Францияда бўлиб ўтган Жаҳон чемпионати ушбу "Олтин авлод" учун охиргиси бўлди. Таркиб қариган, аввалги шиддат сўнган эди. Жамоа гуруҳда бор-йўғи 1 очко тўплаб, мусобақани эрта тарк этди. Шундан сўнг Болгария терма жамоаси бошқа ҳеч қачон Жаҳон чемпионати финал босқичларига йўлланма ололмади.
Аммо 1994 йилги АҚШ ёзида Стоичков, Лечков, Иванов ва Михайловлар ижро этган ўша футбол сеҳри миллионлаб қалбларда Болгария футболининг энг буюк эртаги бўлиб абадий қолди.
