Zamonaviy futbolda milliy terma jamoalarni tayyorlash jarayoni o'ta murakkab, ko'p tarmoqli va ilmiy asoslangan tizimga aylanib ulgurgan. Globallashuv va taktik evolyuciya sharoitida bosh murabbiylar endilikda nafaqat umumiy jamoaviy o'yinni, balki har bir poziciya bo'yicha alohida ixtisoslashgan mutaxassislar yordamida individual mahoratni ham rivojlantirishga majburdirlar. Yaqinda Italiya futbolining yorqin vakillaridan biri, sobiq markaziy hujumchi Rolando Byanki O'zbekiston milliy terma jamoasi murabbiylar shtabiga hujumchilarni tayyorlash bo'yicha maxsus mutaxassis sifatida jalb etildi.
Shu munosabat bilan uning professional faoliyati, futbolchilik davridagi evolyuciyasi, murabbiylik falsafasi hamda O'zbekiston terma jamoasining hujum chizig'iga joriy etishi mumkin bo'lgan yondashuvlari bilan tanishamiz.
Rolando Byanki 1983 yil 15 fevralda Italiyaning Lombardiya mintaqasi, Bergamo provinciyasiga qarashli Lovere shaharchasida dunyoga kelgan. Uning yoshlik yillari va dunyoqarashining shakllanishi Albano-Sant'Alessandro hududi bilan chambarchas bog'liq bo'lib, Bergamo aholisiga xos bo'lgan mehnatkashlik, matonat va vataniga bo'lgan muhabbat uning butun hayoti va karerasi davomida yo'lchi yulduz vazifasini o'tagan. Byankining futbolga bo'lgan ishtiyoqi uni juda erta, 10 yoshidayoq nafaqat Italiyada, balki butun Yevropada iqtidorlarni kashf etish va tarbiyalash tizimi bilan mashhur bo'lgan "Atalanta" klubi akademiyasiga etaklab keldi.
"Atalanta" yoshlar tizimida Byanki ulkan muvaffaqiyatlarga erishdi va jamoasi bilan ikki marta Italiya Kubogini qo'lga kiritdi. 2000 yilda, 18 yoshga to'lar-to'lmas, Jovanni Vavassori murabbiyligi ostida "Atalanta"ning asosiy tarkibida A Seriyadagi debyutini nishonladi. Uning professional faoliyatidagi ilk goli 2001-2002 yilgi mavsumda Italiyaning eng qudratli klublaridan biri – "Yuventus" darvozasiga kiritilganligi hujumchining salohiyati qanchalik yuqori ekanligini namoyon etardi.
Biroq 2000 yildan 2004 yilgacha bo'lgan davrda asosiy tarkibda muqim o'rin egallash yosh hujumchi uchun oson kechmadi. Bu davrda u "Atalanta" safida 21 ta o'yinda maydonga tushib, boshqa gol ura olmadi. Shunga qaramay, Byanki bu yillarni o'z hayotidagi eng muhim bosqich deb hisoblaydi. SuperNews nashriga bergan intervyusida u shunday degan edi:
"Atalanta yoshlar tizimida shakllanish men uchun katta omad edi. Chunki men u yerda nafaqat futbolchi sifatida, eng asosiysi inson sifatida o'sdim. “Qora-ko'k” muhitidagi yoshlar ongiga qoidalarga hurmatni singdirishga, avvalo chinakam insonlarni, shundan keyingina futbolchilarni shakllantirishga juda katta e'tibor qaratardi. Men sakkiz yoshimdan to A Seriyadagi debyutimgacha shu yerda bo'ldim va bu muhit menga mehnat va sabr-toqatni o'rgatdi".
Asosiy tarkibdagi o'yin amaliyotini oshirish va o'zini to'laqonli namoyon etish maqsadida Rolando Byanki 2004 yilning yanvar oyida V Seriya vakili bo'lgan "Kalyari" klubiga ijara asosida o'tdi. Edi Reya boshqaruvidagi bu jamoa yosh hujumchi uchun chinakam tramplin vazifasini o'tab berdi. Byanki bu yerda Janfranko Dzola, David Suazo, Mauro Espozito va Antonio Lanjella kabi yuqori saviyali futbolchilar bilan elkama-elka to'p tepib, katta tajriba orttirdi.
"Kalyari" safida Byanki 39 ta o'yinda maydonga tushib, 4 ta gol kiritdi va jamoaning A Seriyaga ko'tarilishida muhim hissa qo'shdi. Aynan Sardiniyadagi muvaffaqiyatli o'yinlari tufayli u Italiya yoshlar terma jamoasiga muntazam ravishda chaqirila boshladi va xalqaro maydondagi ilk qadamlarini tashladi.
Rolando Byankining professional faoliyatidagi eng yorqin va afsonaviy sahifalar Kalabriya mintaqasining "Rejina" klubi bilan bog'liq. 2005 yilda ushbu klubga o'tgan Byankining birinchi mavsumi Italiya yoshlar terma jamoasi safida olgan jarohati tufayli qisman muvaffaqiyatsiz kechdi. Ammo 2006-2007 yilgi mavsum butun Italiya futboli tarixiga eng dramatik va mo'jizaviy mavsumlardan biri sifatida kirgan.
2006 yilning yozida Italiya futbolini larzaga keltirgan mashhur "Kalchopoli" korrupcion mojarosi oqibatida bir qator klublar, shu jumladan "Rejina" ham jiddiy jazolandi. Dastlab jamoa hisobidan 15 ochko olib tashlandi, keyinchalik bu jazo -11 ochkoga tushirildi. Ko'plab sport tahlilchilari va ekspertlar bunday ulkan gandikap bilan jamoaning A Seriyada qolishini umuman ilojsiz deb hisoblashgan va ularni oldindan quyi divizionga ravona qilishgan edi.
Biroq bosh murabbiy Valter Maccarri taktikasi va jamoa irodasi mo'jiza yaratdi. Maccarri jamoani 3-5-2 taktik sxemasida o'ynatdi, bunda markaziy hujum chizig'ida Rolando Byanki va Nikola Amoruzo ideal tandem hosil qildi. Byanki o'zining jismoniy quvvati, bo'yining balandligi va ikkinchi qavatdagi mutlaq ustunligidan foydalanib, himoyachilarni o'ziga tortar va havodagi to'plarni yutib berardi. Amoruzo esa o'zining texnik mahorati, chaqqonligi va akrobatik zarbalari bilan vaziyatlarni yakunlar edi.
Byanki ushbu mavsumda chinakam kashfiyotga aylandi va 37 o'yinda maydonga tushib, 18 gol urdi. Amoruzo esa 17 ta golga mualliflik qildi. Ushbu juftlik o'sha mavsumda butun Yevropa bo'ylab eng sermahsul tandemlardan biriga aylandi va hatto ma'lum bir davr ichida jahonga mashhur Lionel Messi va Ronaldinyo juftligidan ham ko'proq gol urishga erishdi.
Jamoa mavsum davomida maydonda jami 51 ochko to'pladi (jarimani hisobga olganda turnir jadvalida 40 ochko bilan 14-o'rinni egalladi) va ligada qolishdek mo'jizaviy vazifani uddaladi. Bu tarixiy voqea 2007 yilning 27 may kuni "Granilo" stadionida, 20 835 tomoshabin ko'z o'ngida Yevropa Chempionlar Ligasi g'olibi bo'lib turgan "Milan" klubi ustidan qozonilgan 2:0 hisobidagi g'alaba (Amoruzo va Amerini gollari) bilan rasmiylashtirildi. Bunday mislsiz qahramonlik, matonat va klub sharafini himoya qilish yo'lidagi fidoyiligi uchun butun jamoa a'zolari, xususan, to'purar Rolando Byanki Rejio-Kalabriya shahrining faxriy fuqarosi degan yuksak unvon bilan taqdirlandi.
"Rejina"dagi yorqin va sermahsul mavsumdan so'ng, Rolando Byanki butun Yevropaning yirik klublari e'tibori markaziga tushdi. 2007 yilning iyul oyida, Angliya Premer-ligasining yangi moliyaviy erasiga qadam qo'yayotgan "Manchester Siti" klubi italiyalik hujumchini 8.8 million funt sterling (taxminan 13 million evro) evaziga sotib oldi. Bu transfer o'sha vaqtda klub tarixidagi eng qimmatbaho xaridlardan biri (ikkinchi eng qimmat transfer) edi. Yangi bosh murabbiy, shvetsiyalik mutaxassis Sven-Goran Eriksson Byankini o'zining birinchi xaridi sifatida tanishtirdi va unga nufuzli 10-raqamli libosni topshirdi. Eriksson uning imkoniyatlariga yuqori baho berib: "Sen Milan yoki Yuve kabi top-klublarda o'ynamagan holda, A Seriyadek qiyin ligada qariyb 20 ta gol ura olgan bo'lsang, demak senda chinakam iqtidor va mehnatkashlik xislatlari bor", deya takidlagan edi.
Biroq Byankining Angliyadagi faoliyati o'ta qisqa va munozaralarga boy bo'ldi. Premer-liganing o'ta yuqori jismoniy bosimi, kuchga asoslangan va shiddatli tempi italiyalik hujumchining taktik odatlariga mos tushmadi. U "Manchester Siti" safida barcha musobaqalarda jami 25 ta o'yinda maydonga tushib, bor-yo'g'i 5 ta gol urishga erishdi. Byanki mahalliy matbuotga bergan intervyularida ingliz futbolidagi jismoniy to'qnashuvlar va himoyachilarning qattiqqo'lligi tufayli o'z o'yin uslubini o'zgartirishga majbur bo'layotganini tan olgan edi. Taktik jihatdan u Erikssonning bir hujumchili sxemasidan ko'ra, belgiyalik Emil Mpenza bilan birga ikki hujumchili sxemada o'ynashni maqul ko'rishini va bu unga markazda erkinroq harakat qilish imkonini berishini takidlagan.
Maydondagi taktik tushunmovchiliklardan tashqari, Byankining Tumanli Albiondagi hayotini eng ko'p murakkablashtirgan narsa bu – madaniyat va italyancha turmush tarzining inglizcha voqelik bilan to'qnashuvi edi. 2007 yilning dekabr oyida Italiyaning nufuzli "La Gazzetta dello Sport" nashriga bergan intervyusi Angliyada katta mojaro va rezonans keltirib chiqardi. Byanki intervyuda inglizlarning ovqatlanish madaniyati, xususan "gamburgerlar" va tushunarsiz "souslar" uning sog'lom italyancha parheziga va sportchining ovqatlanish racioniga mutlaqo to'g'ri kelmasligini keskin tanqid qildi. Tadqiqotchilarning takidlashicha, Italiyada ovqatlanish (masalan, makaron, toza zaytun yog'i va sabzavotlar) nafaqat fiziologik ehtiyoj, balki sport formasini saqlashning muqaddas rituali hisoblanadi, Angliyada esa o'sha davrda sportchilar orasida tezkor ovqatlanish (fast food) muayyan darajada saqlanib qolgan edi.
Bundan tashqari, u bazi ingliz futbolchilarining alkogolga ruju qo'yganligini, shuningdek, Angliyadagi hakamlik saviyasini tanqid qildi (bu holat, ayniqsa Italiyada endigina "Kalchopoli" hakamlar mojarosi tugaganini hisobga olsak, ingliz matbuoti tomonidan kinoya bilan qabul qilindi). Mazkur qarama-qarshiliklar, mahalliy muxlislar va rahbariyat bilan munosabatlarning sovishi natijasida Byanki Angliyada atigi olti oy qolib, 2008 yilning yanvarida Italiyaning "Lacio" klubiga ijaraga berib yuborildi.
Rimning "Lacio" klubida Byanki bor-yo'g'i besh oy harakat qilgan bo'lsa-da (15 o'yin, 4 gol), klub muxlislari qalbida iliq iz qoldirdi. Buning asosiy sababi 2008 yilda azaliy raqib "Roma"ga qarshi kechgan tarixiy va o'ta dramatik Rim derbisidir. Ushbu o'yinda "Lacio" 3:2 hisobida g'alaba qozondi. Byanki Goran Pandevning hisobni tenglashtiruvchi golida hujumni boshlab bergan va jamoasini 2:1 hisobida oldinga olib chiqqan hal qiluvchi penaltini ishlagan edi.
2008 yilning avgust oyida Rolando Byanki Turinning "Torino" klubi bilan shartnoma imzoladi va bu qadam uning hayotida chinakam qayta tug'ilish davrini boshlab berdi. U Turin jamoasida ketma-ket besh mavsum to'p tepdi va shundan uchtasi V Seriyada kechdi. Byankining "Torino"dagi starti o'ta murakkab bo'ldi. Muxlislar uning "Lacio"dan kelganini xushlashmadi va dastlabki kunlaridayoq unga qarata: "Sen bizdan hech qachon olqish eshitmaysan!" degan keskin so'zlarni aytishdi.
Ammo Byanki o'zining Bergamoga xos bo'lgan matonati, maydondagi tinimsiz mehnati va fidoyiligi bilan bu nafratni cheksiz muhabbatga aylantira oldi. Bir yil o'tiboq u jamoa sardoriga aylandi va muxlislar bilan chinakam o'zaro chambarchas bog'liqlik hosil qildi. Byanki "Torino" safida umumiy hisobda 169 ta liga o'yinida 71 ta gol urdi. Barcha musobaqalarda kiritilgan 77 ta gol uni klub tarixidagi barcha davrlarning eng yaxshi to'purarlari ro'yxatida 11-o'ringa olib chiqdi. Aynan uning yetakchiligi va gollari evaziga 2012 yilda jamoa yana A Seriyaga qaytishga muvaffaq bo'ldi.
Byankining "Torino"dagi yetakchiligi faqatgina gollar bilan emas, balki teran falsafiy yondashuv bilan ham ajralib turar edi. U taqadigan sardorlik bog'ichida ingliz shoiri Uilyam Ernest Xenlining mashhur "Engilmas" sheridan olingan "Men o'z ruhimning sardoriman" degan so'zlar yozilgan edi. Bu g'oya "Torino" jamoasining "Engilmaslar" degan tarixiy laqabiga va jamoa muxlislarining mag'rur mentalitetiga to'liq mos tushardi.
Radio Serie A ga bergan intervyusida Byanki klub muzeyiga tashrifi uning qalbini qanchalik larzaga keltirganini va Buyuk Torino tarixi uning ruhiyatiga qanday singib ketganini so'zlab berdi. 1949 yilda Superga tepaligida yuz bergan dahshatli aviahalokatda halok bo'lgan afsonaviy "Torino" futbolchilarining xotirasini yod etish tadbirida jamoa sardori sifatida halok bo'lganlarning ismlarini o'qib berish unga yuklatilgandi. Bu haqda Byanki shunday eslaydi:
"Supergaga ilk bor borishimdan oldin, men o'zimni psixologik jihatdan bir, bir yarim oy davomida tayyorladim. Chunki u yerda o'sha ismlarni o'qib berish – bu nafaqat hissiyotlarga to'la holat, balki juda ulkan mas'uliyatdir. Sababi, siz butun boshli bir oilani, butun boshli muhitni namoyon etasiz. Shu sababli, bu ismlarni har doimgidan butunlay boshqacha intensivlik, o'zga bir his bilan o'qishingiz kerak. Siz odamlarning yuragiga kirib borishingiz kerak. Bu hayotimdagi eng go'zal va hissiyotlarga boy xotiralardan biri. Men bu ishni 4 yil davomida bajardim va bu haqiqatan ham ulug'vor voqea edi".
2013 yilda "Torino"ni tark etgach, Byanki "Bolonya" safiga borib qo'shildi. Murabbiy Sinisha Mixaylovich qo'l ostida u 28 ta o'yinda maydonga tushib, 3 ta gol urdi, biroq mushaklaridagi jiddiy jarohat tufayli o'zining eng yaxshi o'yinini ko'rsata olmadi. Keyinchalik u yana o'zining qadrdon "Atalanta"siga ijaraga qaytdi, so'ngra Ispaniyaning "Malorka" (16 o'yin, 2 gol), shuningdek, Italiyaning quyi ligalaridagi "Peruja" (7 o'yin, 1 gol) va "Pro Verchelli" (11 o'yin, 3 gol) jamoalarida to'p tepdi va 2017 yil 35 yoshida professional futbolchilik faoliyatini yakunladi.
Umumiy hisobda Byanki klublardagi faoliyati davomida ligalarda 392 ta o'yinda maydonga tushib, 111 ta gol kiritdi. Barcha professional musobaqalarni qo'shib hisoblaganda esa, uning hisobida 447 ta o'yin va 129 ta gol mavjud. Shuningdek, u Italiyaning U17, U20 va U21 yoshlar terma jamoalarida faol o'ynagan bo'lib, ayniqsa U21 safida 13 o'yinda 8 ta gol urgan va 2006 yilgi Yevropa chempionatida ishtirok etgan. Biroq uning eng katta armonlaridan biri – hech qachon Italiya milliy terma jamoasi safida maydonga tushmaganligi.
Butsalarini mixga ilgach, Byanki o'zini to'liq murabbiylik ilmini o'rganishga bag'ishladi. U boshqa ko'plab yulduz futbolchilardan farqli o'laroq, darhol yuqori lavozimlarni egallashga intilmadi, balki Italiya futbolida "Gavetta" (quyi pog'onadan, qiyinchiliklar orqali boshlash va mehnat qilib ko'tarilish) deb ataluvchi koncepciyaga amal qildi. U sport direktori kurslarini tamomladi, eng oliy murabbiylik licenziyasi bo'lgan UEFA Pro darajasini oldi va o'yinlarni chuqur tahlil qilish bo'yicha maxsus tayyorgarlikdan o'tdi. Byankining fikricha, zamonaviy murabbiy futbolchilarni har tomonlama, 360 darajada baholay olishi va ularga yordam berishi uchun o'zi mukammal bilimga ega bo'lishi shart.
U murabbiylik karerasini 2021-2022 yilgi mavsumda o'zi ulg'aygan va qadriyatlarini singdirgan "Atalanta" klubining yoshlar tizimida boshladi. 2022 yildan e'tiboran u "Atalanta" U18 jamoasi bosh murabbiyi va U23 jamoasida texnik xodim sifatida faoliyat yuritdi.
Byanki yosh futbolchilar bilan ishlashda avvalo ularga "Atalanta maktabi" qadriyatlarini singdirishga intiladi. Uning falsafasida klub libosiga hurmat, jamoaga mansublik hissini tuyish, yaratilgan sharoitlar va jihozlarga minnatdorchilik bilan munosabatda bo'lish eng muhim o'rinni egallaydi. Uning fikricha, maydondagi taktik savodxonlikdan oldin ruhiy tarbiya va mas'uliyat hissi turishi kerak.
O'zbekiston milliy terma jamoasi o'z tarixidagi eng muhim bosqichlardan biri – Jahon chempionatida munosib ishtirok etish yo'lida murabbiylar shtabini sezilarli darajada kuchaytirmoqda. Aynan shu maqsadda O'zbekiston futbol assotsiatsiyasi sobiq italiyalik hujumchini milliy terma jamoaga taklif etdi. Xalqaro amaliyotda top-klublar va ilg'or terma jamoalar pozicion murabbiylardan foydalanishi odatiy holga aylangan, ammo O'zbekiston uchun bu strategik va innovacion qadam hisoblanadi.
Rolando Byankining O'zbekiston terma jamoasidagi asosiy missiyasi quyidagi taktik va texnik jihatlarni qamrab oladi:
Hujumchilar bilan individual ishlash: Terma jamoa hujumchilari (masalan, Eldor Shomurodov va boshqa yosh iqtidorlar) bilan yakka tartibda ishlash orqali ularning jismoniy, texnik va psixologik to'siqlarini bartaraf etish.
Pozicion harakatlarni takomillashtirish: Hujumchilarning jarima maydonchasi ichida o'zini to'g'ri joylashtirishi, himoyachilarning "berk zona"da (blind side) harakat qilishi va yarimhimoyachilardan keladigan uzatmalarni to'g'ri kutib olishini taminlash. Byankining "Rejina" va "Torino"dagi tajribasi aynan shunday pozicion hushyorlikka asoslangan edi.
Vaziyatlarni yakunlash samaradorligini oshirish: A Seriya kabi dunyoning eng zich va himoyaga asoslangan ligasida 100 dan ortiq gol urgan hujumchi sifatida, Byanki o'zbek hujumchilariga so'nggi zarbani berishdagi sovuqqonlik, to'g'ri qaror qabul qilish va biomexanik aniqlikni o'rgatishi kutilmoqda.
Taktik moslashuvchanlik va hujumkor agressiya: Zamonaviy hujumkor futbolni chuqur tushunadigan mutaxassis sifatida , Byanki bosh murabbiyga hujum chizig'ining taktik sxemalarini (masalan, yuqori pressing paytida hujumchilarning bosim uyushtirishi yoki qarshi hujumda zonalarni ochishi) rivojlantirishda yordam beradi.
Rolando Byankining shaxsiyati faqatgina yashil maydon bilan chegaralanmaydi. U maydondan tashqarida ham serqirra, tabiatga yaqin va faol turmush tarzini targ'ib qiluvchi inson sifatida tanilgan.
U professional faoliyatini yakunlagach, o'zining tug'ilib o'sgan Bergamo mintaqasidagi ildizlariga qaytdi. "Zona Mista" kanaliga bergan intervyusida u oilaviy biznesi haqida to'xtalib, shunday degan edi:
"Bergamoga bo'lgan mehr-muhabbat va bog'liqlik azaldan qonimda bor. Sababi, bobom bu erlarni 1947 yilda sotib olgan. Yillar o'tib, otam uni saqlab qoldi. Akam ikkimiz balki biroz jinnilik qilib, bunga sarmoya kiritishga qaror qildik. Lekin bu juda go'zal safar bo'ldi. Bizda sof qonli arab otlari yetishtiriladi va yaqinda birinchi ingliz poydevor otini ham olib keldik. Biz shuningdek zafaron (shafran), asal va o'zimizning vinomizni ishlab chiqaramiz. Bularning bari ajoyib, chunki siz doimo tabiat bilan uyg'unlikdasiz. Ayni paytda siz o'z ildizlaringizga qaytasiz – bobom qadam bosgan tuproqni bosasiz. Bu inson qalbini larzaga keltiradigan va mustahkam aloqalarni saqlab qoladigan narsalardir".
Uning fermasida ishlab chiqariladigan qizil vino "Il Risveglio Valcalepio Rosso" deb nomlanadi va ekspertlar tomonidan o'tkir tamga ega ekanligi bilan qadrlanadi. Byankining otlarga bo'lgan mehri shunchalik kuchliki, u hatto ijtimoiy tarmoqlarda o'zining toychoq tug'ilish jarayonida shaxsan yordam berayotgani aks etgan videolarni ham joylagan.
Yoshi 40 dan oshganiga va professional sportni tark etganiga qaramay, Byanki o'zining jismoniy holatini fenomenal darajada saqlab kelmoqda. U plyaj voleyboli bilan muntazam shug'ullanadi va sport zallarida tinimsiz mashq qiladi. Britaniyaning mashhur "Mirror" nashri uning ijtimoiy tarmoqlardagi suratlariga e'tibor qaratib, uning muskuldor va kelishgan qaddi-qomatini, shuningdek, uzun sochlari va soqolini hisobga olib, "real hayotdagi Iso Masihga o'xshaydi" deya tariflagan va "Manchester Siti"ning sobiq omadsiz transferi bugungi kunda qanday ajoyib formada ekanligini yozgan.
Shuningdek, Angliya matbuoti va muxlislarini hayratga solgan yana bir qiziqarli fakt shundaki, Byanki o'z karerasi davomida birga o'ynagan eng kuchli va yaxshi futbolchi kim degan savolga, Janfranko Dzola kabi dunyo tan olgan afsonalarni emas, balki "Manchester Siti"dagi sobiq jamoadoshi, himoyachi Mayka Richardsni ko'rsatgan. Bu uning futbolchilarga baho berishda ularning texnik mahoratidan ko'ra, maydondagi jismoniy kuchi va mehnatkashligini qadrlashidan dalolat beradi.
O'zbekiston milliy terma jamoasi hujumchilari endilikda nafaqat 100 dan ortiq gol urgan tajribali markaziy hujumchidan pozicion o'yin sirlarini o'rganishadi, balki maydonda mas'uliyatni o'z bo'yniga ola biladigan, qiyinchiliklardan qo'rqmaydigan va o'z kasbiga ilmiy hamda amaliy jihatdan yondashadigan murabbiydan saboq olishadi.
