Замонавий футболда миллий терма жамоаларни тайёрлаш жараёни ўта мураккаб, кўп тармоқли ва илмий асосланган тизимга айланиб улгурган. Глобаллашув ва тактик эволюция шароитида бош мураббийлар эндиликда нафақат умумий жамоавий ўйинни, балки ҳар бир позиция бўйича алоҳида ихтисослашган мутахассислар ёрдамида индивидуал маҳоратни ҳам ривожлантиришга мажбурдирлар. Яқинда Италия футболининг ёрқин вакилларидан бири, собиқ марказий ҳужумчи Роландо Бьянки Ўзбекистон миллий терма жамоаси мураббийлар штабига ҳужумчиларни тайёрлаш бўйича махсус мутахассис сифатида жалб этилди.
Шу муносабат билан унинг профессионал фаолияти, футболчилик давридаги эволюцияси, мураббийлик фалсафаси ҳамда Ўзбекистон терма жамоасининг ҳужум чизиғига жорий этиши мумкин бўлган ёндашувлари билан танишамиз.
Роландо Бьянки 1983 йил 15 февралда Италиянинг Ломбардия минтақаси, Бергамо провинциясига қарашли Ловере шаҳарчасида дунёга келган. Унинг ёшлик йиллари ва дунёқарашининг шаклланиши Албано-Сант'Алессандро ҳудуди билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, Бергамо аҳолисига хос бўлган меҳнаткашлик, матонат ва ватанига бўлган муҳаббат унинг бутун ҳаёти ва карьераси давомида йўлчи юлдуз вазифасини ўтаган. Бьянкининг футболга бўлган иштиёқи уни жуда эрта, 10 ёшидаёқ нафақат Италияда, балки бутун Европада иқтидорларни кашф этиш ва тарбиялаш тизими билан машҳур бўлган "Аталанта" клуби академиясига етаклаб келди.
"Аталанта" ёшлар тизимида Бьянки улкан муваффақиятларга эришди ва жамоаси билан икки марта Италия Кубогини қўлга киритди. 2000 йилда, 18 ёшга тўлар-тўлмас, Жованни Вавассори мураббийлиги остида "Аталанта"нинг асосий таркибида А Сериядаги дебютини нишонлади. Унинг профессионал фаолиятидаги илк голи 2001-2002 йилги мавсумда Италиянинг энг қудратли клубларидан бири – "Ювентус" дарвозасига киритилганлиги ҳужумчининг салоҳияти қанчалик юқори эканлигини намоён этарди.
Бироқ 2000 йилдан 2004 йилгача бўлган даврда асосий таркибда муқим ўрин эгаллаш ёш ҳужумчи учун осон кечмади. Бу даврда у "Аталанта" сафида 21 та ўйинда майдонга тушиб, бошқа гол ура олмади. Шунга қарамай, Бьянки бу йилларни ўз ҳаётидаги энг муҳим босқич деб ҳисоблайди. SuperNews нашрига берган интервьюсида у шундай деган эди:
"Аталанта ёшлар тизимида шаклланиш мен учун катта омад эди. Чунки мен у ерда нафақат футболчи сифатида, энг асосийси инсон сифатида ўсдим. “Қора-кўк” муҳитидаги ёшлар онгига қоидаларга ҳурматни сингдиришга, аввало чинакам инсонларни, шундан кейингина футболчиларни шакллантиришга жуда катта эътибор қаратарди. Мен саккиз ёшимдан то А Сериядаги дебютимгача шу ерда бўлдим ва бу муҳит менга меҳнат ва сабр-тоқатни ўргатди".
Асосий таркибдаги ўйин амалиётини ошириш ва ўзини тўлақонли намоён этиш мақсадида Роландо Бьянки 2004 йилнинг январь ойида В Серия вакили бўлган "Кальяри" клубига ижара асосида ўтди. Эди Рея бошқарувидаги бу жамоа ёш ҳужумчи учун чинакам трамплин вазифасини ўтаб берди. Бьянки бу ерда Жанфранко Дзола, Давид Суазо, Мауро Эспозито ва Антонио Ланжелла каби юқори савияли футболчилар билан елкама-елка тўп тепиб, катта тажриба орттирди.
"Кальяри" сафида Бьянки 39 та ўйинда майдонга тушиб, 4 та гол киритди ва жамоанинг А Серияга кўтарилишида муҳим ҳисса қўшди. Айнан Сардиниядаги муваффақиятли ўйинлари туфайли у Италия ёшлар терма жамоасига мунтазам равишда чақирила бошлади ва халқаро майдондаги илк қадамларини ташлади.
Роландо Бьянкининг профессионал фаолиятидаги энг ёрқин ва афсонавий саҳифалар Калабрия минтақасининг "Режина" клуби билан боғлиқ. 2005 йилда ушбу клубга ўтган Бьянкининг биринчи мавсуми Италия ёшлар терма жамоаси сафида олган жароҳати туфайли қисман муваффақиятсиз кечди. Аммо 2006-2007 йилги мавсум бутун Италия футболи тарихига энг драматик ва мўъжизавий мавсумлардан бири сифатида кирган.
2006 йилнинг ёзида Италия футболини ларзага келтирган машҳур "Кальчополи" коррупцион можароси оқибатида бир қатор клублар, шу жумладан "Режина" ҳам жиддий жазоланди. Дастлаб жамоа ҳисобидан 15 очко олиб ташланди, кейинчалик бу жазо -11 очкога туширилди. Кўплаб спорт таҳлилчилари ва экспертлар бундай улкан гандикап билан жамоанинг А Серияда қолишини умуман иложсиз деб ҳисоблашган ва уларни олдиндан қуйи дивизионга равона қилишган эди.
Бироқ бош мураббий Вальтер Маццарри тактикаси ва жамоа иродаси мўъжиза яратди. Маццарри жамоани 3-5-2 тактик схемасида ўйнатди, бунда марказий ҳужум чизиғида Роландо Бьянки ва Никола Аморузо идеаль тандем ҳосил қилди. Бьянки ўзининг жисмоний қуввати, бўйининг баландлиги ва иккинчи қаватдаги мутлақ устунлигидан фойдаланиб, ҳимоячиларни ўзига тортар ва ҳаводаги тўпларни ютиб берарди. Аморузо эса ўзининг техник маҳорати, чаққонлиги ва акробатик зарбалари билан вазиятларни якунлар эди.
Бьянки ушбу мавсумда чинакам кашфиётга айланди ва 37 ўйинда майдонга тушиб, 18 гол урди. Аморузо эса 17 та голга муаллифлик қилди. Ушбу жуфтлик ўша мавсумда бутун Европа бўйлаб энг сермаҳсул тандемлардан бирига айланди ва ҳатто маълум бир давр ичида жаҳонга машҳур Лионель Месси ва Роналдиньо жуфтлигидан ҳам кўпроқ гол уришга эришди.
Жамоа мавсум давомида майдонда жами 51 очко тўплади (жаримани ҳисобга олганда турнир жадвалида 40 очко билан 14-ўринни эгаллади) ва лигада қолишдек мўъжизавий вазифани уддалади. Бу тарихий воқеа 2007 йилнинг 27 май куни "Гранильо" стадионида, 20 835 томошабин кўз ўнгида Европа Чемпионлар Лигаси ғолиби бўлиб турган "Милан" клуби устидан қозонилган 2:0 ҳисобидаги ғалаба (Аморузо ва Америни голлари) билан расмийлаштирилди. Бундай мислсиз қаҳрамонлик, матонат ва клуб шарафини ҳимоя қилиш йўлидаги фидойилиги учун бутун жамоа аъзолари, хусусан, тўпурар Роландо Бьянки Режио-Калабрия шаҳрининг фахрий фуқароси деган юксак унвон билан тақдирланди.
"Режина"даги ёрқин ва сермаҳсул мавсумдан сўнг, Роландо Бьянки бутун Европанинг йирик клублари эътибори марказига тушди. 2007 йилнинг июль ойида, Англия Премьер-лигасининг янги молиявий эрасига қадам қўяётган "Манчестер Сити" клуби италиялик ҳужумчини 8.8 миллион фунт стерлинг (тахминан 13 миллион евро) эвазига сотиб олди. Бу трансфер ўша вақтда клуб тарихидаги энг қимматбаҳо харидлардан бири (иккинчи энг қиммат трансфер) эди. Янги бош мураббий, швециялик мутахассис Свен-Горан Эрикссон Бьянкини ўзининг биринчи хариди сифатида таништирди ва унга нуфузли 10-рақамли либосни топширди. Эрикссон унинг имкониятларига юқори баҳо бериб: "Сен Милан ёки Юве каби топ-клубларда ўйнамаган ҳолда, А Сериядек қийин лигада қарийб 20 та гол ура олган бўлсанг, демак сенда чинакам иқтидор ва меҳнаткашлик хислатлари бор", дея таъкидлаган эди.
Бироқ Бьянкининг Англиядаги фаолияти ўта қисқа ва мунозараларга бой бўлди. Премьер-лиганинг ўта юқори жисмоний босими, кучга асосланган ва шиддатли темпи италиялик ҳужумчининг тактик одатларига мос тушмади. У "Манчестер Сити" сафида барча мусобақаларда жами 25 та ўйинда майдонга тушиб, бор-йўғи 5 та гол уришга эришди. Бьянки маҳаллий матбуотга берган интервьюларида инглиз футболидаги жисмоний тўқнашувлар ва ҳимоячиларнинг қаттиққўллиги туфайли ўз ўйин услубини ўзгартиришга мажбур бўлаётганини тан олган эди. Тактик жиҳатдан у Эрикссоннинг бир ҳужумчили схемасидан кўра, бельгиялик Эмиль Мпенза билан бирга икки ҳужумчили схемада ўйнашни маъқул кўришини ва бу унга марказда эркинроқ ҳаракат қилиш имконини беришини таъкидлаган.
Майдондаги тактик тушунмовчиликлардан ташқари, Бьянкининг Туманли Альбиондаги ҳаётини энг кўп мураккаблаштирган нарса бу – маданият ва итальянча турмуш тарзининг инглизча воқелик билан тўқнашуви эди. 2007 йилнинг декабрь ойида Италиянинг нуфузли "La Gazzetta dello Sport" нашрига берган интервьюси Англияда катта можаро ва резонанс келтириб чиқарди. Бьянки интервьюда инглизларнинг овқатланиш маданияти, хусусан "гамбургерлар" ва тушунарсиз "соуслар" унинг соғлом итальянча парҳезига ва спортчининг овқатланиш рационига мутлақо тўғри келмаслигини кескин танқид қилди. Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, Италияда овқатланиш (масалан, макарон, тоза зайтун ёғи ва сабзавотлар) нафақат физиологик эҳтиёж, балки спорт формасини сақлашнинг муқаддас ритуали ҳисобланади, Англияда эса ўша даврда спортчилар орасида тезкор овқатланиш (fast food) муайян даражада сақланиб қолган эди.
Бундан ташқари, у баъзи инглиз футболчиларининг алкоголга ружу қўйганлигини, шунингдек, Англиядаги ҳакамлик савиясини танқид қилди (бу ҳолат, айниқса Италияда эндигина "Кальчополи" ҳакамлар можароси тугаганини ҳисобга олсак, инглиз матбуоти томонидан киноя билан қабул қилинди). Мазкур қарама-қаршиликлар, маҳаллий мухлислар ва раҳбарият билан муносабатларнинг совиши натижасида Бьянки Англияда атиги олти ой қолиб, 2008 йилнинг январида Италиянинг "Лацио" клубига ижарага бериб юборилди.
Римнинг "Лацио" клубида Бьянки бор-йўғи беш ой ҳаракат қилган бўлса-да (15 ўйин, 4 гол), клуб мухлислари қалбида илиқ из қолдирди. Бунинг асосий сабаби 2008 йилда азалий рақиб "Рома"га қарши кечган тарихий ва ўта драматик Рим дербисидир. Ушбу ўйинда "Лацио" 3:2 ҳисобида ғалаба қозонди. Бьянки Горан Пандевнинг ҳисобни тенглаштирувчи голида ҳужумни бошлаб берган ва жамоасини 2:1 ҳисобида олдинга олиб чиққан ҳал қилувчи пенальтини ишлаган эди.
2008 йилнинг август ойида Роландо Бьянки Туриннинг "Торино" клуби билан шартнома имзолади ва бу қадам унинг ҳаётида чинакам қайта туғилиш даврини бошлаб берди. У Турин жамоасида кетма-кет беш мавсум тўп тепди ва шундан учтаси В Серияда кечди. Бьянкининг "Торино"даги старти ўта мураккаб бўлди. Мухлислар унинг "Лацио"дан келганини хушлашмади ва дастлабки кунларидаёқ унга қарата: "Сен биздан ҳеч қачон олқиш эшитмайсан!" деган кескин сўзларни айтишди.
Аммо Бьянки ўзининг Бергамога хос бўлган матонати, майдондаги тинимсиз меҳнати ва фидойилиги билан бу нафратни чексиз муҳаббатга айлантира олди. Бир йил ўтибоқ у жамоа сардорига айланди ва мухлислар билан чинакам ўзаро чамбарчас боғлиқлик ҳосил қилди. Бьянки "Торино" сафида умумий ҳисобда 169 та лига ўйинида 71 та гол урди. Барча мусобақаларда киритилган 77 та гол уни клуб тарихидаги барча даврларнинг энг яхши тўпурарлари рўйхатида 11-ўринга олиб чиқди. Айнан унинг етакчилиги ва голлари эвазига 2012 йилда жамоа яна А Серияга қайтишга муваффақ бўлди.
Бьянкининг "Торино"даги етакчилиги фақатгина голлар билан эмас, балки теран фалсафий ёндашув билан ҳам ажралиб турар эди. У тақадиган сардорлик боғичида инглиз шоири Уильям Эрнест Хенлининг машҳур "Енгилмас" шеъридан олинган "Мен ўз руҳимнинг сардориман" деган сўзлар ёзилган эди. Бу ғоя "Торино" жамоасининг "Енгилмаслар" деган тарихий лақабига ва жамоа мухлисларининг мағрур менталитетига тўлиқ мос тушарди.
Radio Serie A га берган интервьюсида Бьянки клуб музейига ташрифи унинг қалбини қанчалик ларзага келтирганини ва Буюк Торино тарихи унинг руҳиятига қандай сингиб кетганини сўзлаб берди. 1949 йилда Суперга тепалигида юз берган даҳшатли авиаҳалокатда ҳалок бўлган афсонавий "Торино" футболчиларининг хотирасини ёд этиш тадбирида жамоа сардори сифатида ҳалок бўлганларнинг исмларини ўқиб бериш унга юклатилганди. Бу ҳақда Бьянки шундай эслайди:
"Супергага илк бор боришимдан олдин, мен ўзимни психологик жиҳатдан бир, бир ярим ой давомида тайёрладим. Чунки у ерда ўша исмларни ўқиб бериш – бу нафақат ҳиссиётларга тўла ҳолат, балки жуда улкан масъулиятдир. Сабаби, сиз бутун бошли бир оилани, бутун бошли муҳитни намоён этасиз. Шу сабабли, бу исмларни ҳар доимгидан бутунлай бошқача интенсивлик, ўзга бир ҳис билан ўқишингиз керак. Сиз одамларнинг юрагига кириб боришингиз керак. Бу ҳаётимдаги энг гўзал ва ҳиссиётларга бой хотиралардан бири. Мен бу ишни 4 йил давомида бажардим ва бу ҳақиқатан ҳам улуғвор воқеа эди".
2013 йилда "Торино"ни тарк этгач, Бьянки "Болонья" сафига бориб қўшилди. Мураббий Синиша Михайлович қўл остида у 28 та ўйинда майдонга тушиб, 3 та гол урди, бироқ мушакларидаги жиддий жароҳат туфайли ўзининг энг яхши ўйинини кўрсата олмади. Кейинчалик у яна ўзининг қадрдон "Аталанта"сига ижарага қайтди, сўнгра Испаниянинг "Мальорка" (16 ўйин, 2 гол), шунингдек, Италиянинг қуйи лигаларидаги "Перужа" (7 ўйин, 1 гол) ва "Про Верчелли" (11 ўйин, 3 гол) жамоаларида тўп тепди ва 2017 йил 35 ёшида профессионал футболчилик фаолиятини якунлади.
Умумий ҳисобда Бьянки клублардаги фаолияти давомида лигаларда 392 та ўйинда майдонга тушиб, 111 та гол киритди. Барча профессионал мусобақаларни қўшиб ҳисоблаганда эса, унинг ҳисобида 447 та ўйин ва 129 та гол мавжуд. Шунингдек, у Италиянинг U17, U20 ва U21 ёшлар терма жамоаларида фаол ўйнаган бўлиб, айниқса U21 сафида 13 ўйинда 8 та гол урган ва 2006 йилги Европа чемпионатида иштирок этган. Бироқ унинг энг катта армонларидан бири – ҳеч қачон Италия миллий терма жамоаси сафида майдонга тушмаганлиги.
Бутсаларини михга илгач, Бьянки ўзини тўлиқ мураббийлик илмини ўрганишга бағишлади. У бошқа кўплаб юлдуз футболчилардан фарқли ўлароқ, дарҳол юқори лавозимларни эгаллашга интилмади, балки Италия футболида "Gavetta" (қуйи поғонадан, қийинчиликлар орқали бошлаш ва меҳнат қилиб кўтарилиш) деб аталувчи концепцияга амал қилди. У спорт директори курсларини тамомлади, энг олий мураббийлик лицензияси бўлган UEFA Pro даражасини олди ва ўйинларни чуқур таҳлил қилиш бўйича махсус тайёргарликдан ўтди. Бьянкининг фикрича, замонавий мураббий футболчиларни ҳар томонлама, 360 даражада баҳолай олиши ва уларга ёрдам бериши учун ўзи мукаммал билимга эга бўлиши шарт.
У мураббийлик карьерасини 2021-2022 йилги мавсумда ўзи улғайган ва қадриятларини сингдирган "Аталанта" клубининг ёшлар тизимида бошлади. 2022 йилдан эътиборан у "Аталанта" U18 жамоаси бош мураббийи ва U23 жамоасида техник ходим сифатида фаолият юритди.
Бьянки ёш футболчилар билан ишлашда аввало уларга "Аталанта мактаби" қадриятларини сингдиришга интилади. Унинг фалсафасида клуб либосига ҳурмат, жамоага мансублик ҳиссини туйиш, яратилган шароитлар ва жиҳозларга миннатдорчилик билан муносабатда бўлиш энг муҳим ўринни эгаллайди. Унинг фикрича, майдондаги тактик саводхонликдан олдин руҳий тарбия ва масъулият ҳисси туриши керак.
Ўзбекистон миллий терма жамоаси ўз тарихидаги энг муҳим босқичлардан бири – Жаҳон чемпионатида муносиб иштирок этиш йўлида мураббийлар штабини сезиларли даражада кучайтирмоқда. Айнан шу мақсадда Ўзбекистон футбол ассоциацияси собиқ италиялик ҳужумчини миллий терма жамоага таклиф этди. Халқаро амалиётда топ-клублар ва илғор терма жамоалар позицион мураббийлардан фойдаланиши одатий ҳолга айланган, аммо Ўзбекистон учун бу стратегик ва инновацион қадам ҳисобланади.
Роландо Бьянкининг Ўзбекистон терма жамоасидаги асосий миссияси қуйидаги тактик ва техник жиҳатларни қамраб олади:
Ҳужумчилар билан индивидуал ишлаш: Терма жамоа ҳужумчилари (масалан, Элдор Шомуродов ва бошқа ёш иқтидорлар) билан якка тартибда ишлаш орқали уларнинг жисмоний, техник ва психологик тўсиқларини бартараф этиш.
Позицион ҳаракатларни такомиллаштириш: Ҳужумчиларнинг жарима майдончаси ичида ўзини тўғри жойлаштириши, ҳимоячиларнинг "берк зона"да (blind side) ҳаракат қилиши ва яримҳимоячилардан келадиган узатмаларни тўғри кутиб олишини таъминлаш. Бьянкининг "Режина" ва "Торино"даги тажрибаси айнан шундай позицион ҳушёрликка асосланган эди.
Вазиятларни якунлаш самарадорлигини ошириш: А Серия каби дунёнинг энг зич ва ҳимояга асосланган лигасида 100 дан ортиқ гол урган ҳужумчи сифатида, Бьянки ўзбек ҳужумчиларига сўнгги зарбани беришдаги совуққонлик, тўғри қарор қабул қилиш ва биомеханик аниқликни ўргатиши кутилмоқда.
Тактик мослашувчанлик ва ҳужумкор агрессия: Замонавий ҳужумкор футболни чуқур тушунадиган мутахассис сифатида , Бьянки бош мураббийга ҳужум чизиғининг тактик схемаларини (масалан, юқори прессинг пайтида ҳужумчиларнинг босим уюштириши ёки қарши ҳужумда зоналарни очиши) ривожлантиришда ёрдам беради.
Роландо Бьянкининг шахсияти фақатгина яшил майдон билан чегараланмайди. У майдондан ташқарида ҳам серқирра, табиатга яқин ва фаол турмуш тарзини тарғиб қилувчи инсон сифатида танилган.
У профессионал фаолиятини якунлагач, ўзининг туғилиб ўсган Бергамо минтақасидаги илдизларига қайтди. "Zona Mista" каналига берган интервьюсида у оилавий бизнеси ҳақида тўхталиб, шундай деган эди:
"Бергамога бўлган меҳр-муҳаббат ва боғлиқлик азалдан қонимда бор. Сабаби, бобом бу ерларни 1947 йилда сотиб олган. Йиллар ўтиб, отам уни сақлаб қолди. Акам иккимиз балки бироз жиннилик қилиб, бунга сармоя киритишга қарор қилдик. Лекин бу жуда гўзал сафар бўлди. Бизда соф қонли араб отлари етиштирилади ва яқинда биринчи инглиз пойдевор отини ҳам олиб келдик. Биз шунингдек зафарон (шафран), асал ва ўзимизнинг виномизни ишлаб чиқарамиз. Буларнинг бари ажойиб, чунки сиз доимо табиат билан уйғунликдасиз. Айни пайтда сиз ўз илдизларингизга қайтасиз – бобом қадам босган тупроқни босасиз. Бу инсон қалбини ларзага келтирадиган ва мустаҳкам алоқаларни сақлаб қоладиган нарсалардир".
Унинг фермасида ишлаб чиқариладиган қизил вино "Il Risveglio Valcalepio Rosso" деб номланади ва экспертлар томонидан ўткир таъмга эга эканлиги билан қадрланади. Бьянкининг отларга бўлган меҳри шунчалик кучлики, у ҳатто ижтимоий тармоқларда ўзининг тойчоқ туғилиш жараёнида шахсан ёрдам бераётгани акс этган видеоларни ҳам жойлаган.
Ёши 40 дан ошганига ва профессионал спортни тарк этганига қарамай, Бьянки ўзининг жисмоний ҳолатини феноменал даражада сақлаб келмоқда. У пляж волейболи билан мунтазам шуғулланади ва спорт залларида тинимсиз машқ қилади. Британиянинг машҳур "Mirror" нашри унинг ижтимоий тармоқлардаги суратларига эътибор қаратиб, унинг мускулдор ва келишган қадди-қоматини, шунингдек, узун сочлари ва соқолини ҳисобга олиб, "реал ҳаётдаги Исо Масиҳга ўхшайди" дея таърифлаган ва "Манчестер Сити"нинг собиқ омадсиз трансфери бугунги кунда қандай ажойиб формада эканлигини ёзган.
Шунингдек, Англия матбуоти ва мухлисларини ҳайратга солган яна бир қизиқарли факт шундаки, Бьянки ўз карьераси давомида бирга ўйнаган энг кучли ва яхши футболчи ким деган саволга, Жанфранко Дзола каби дунё тан олган афсоналарни эмас, балки "Манчестер Сити"даги собиқ жамоадоши, ҳимоячи Майка Ричардсни кўрсатган. Бу унинг футболчиларга баҳо беришда уларнинг техник маҳоратидан кўра, майдондаги жисмоний кучи ва меҳнаткашлигини қадрлашидан далолат беради.
Ўзбекистон миллий терма жамоаси ҳужумчилари эндиликда нафақат 100 дан ортиқ гол урган тажрибали марказий ҳужумчидан позицион ўйин сирларини ўрганишади, балки майдонда масъулиятни ўз бўйнига ола биладиган, қийинчиликлардан қўрқмайдиган ва ўз касбига илмий ҳамда амалий жиҳатдан ёндашадиган мураббийдан сабоқ олишади.
