Қизиғи шундаки, "Барса" бу билан тўхтаб қолмоқчи эмас. Клубнинг шорт-листида Хулиан Альварес, Маркос Сенеси, Бернарду Силва каби футболчилар ҳам бор.
Каталонияликлар ҳатто Хулиан учун 90 миллион ва бонусларни ўз ичига олган биринчи таклифни ҳам юбориб улгурди. Мавсум якунига етиб, мундиалга 1 ойдан кам қолган пайтда "Барса"нинг трансфер ойнасида фаоллашиши мантиқий, чунки футболчилар ЖЧ пайтида диққатини фақат мусобақага қаратгани боис трансфер бозори сустлашади ва музокаралардаги самарадорлик пасаяди.
Лекин савол бошқа ерда: йиллар давомида трансфер бозоридаги энг камтарона жамоалардан бирига айланган "Барса" қандай қилиб бирданига “қутуриб кетди”? Каталонияликлар трансферларга қаердан пул топяпти? Қуйида шуларни тушунтиришга ҳаракат қиламиз.
Клуб катта трансферларга қандай қайтганини тушунишимиз учун, аввало, улар қандай қилиб чекловларга дучор бўлганидан бохабар бўлишимиз керак.
Гап шундаки, Испания Қироллиги футбол федерацияси ва Ла Лига ҳар бир жамоанинг йиллик даромадидан хабардор бўлиб туради, яъни Ла Лигада ўйнайдиган ҳар қандай жамоа ҳар 6 ойда ўзининг чиқим ва фойдалари ҳисоботини топширишга мажбур. Федерация клубнинг иқтисодий ҳолатини ўрганиб, ҳар бир клуб учун маълум миқдорда лимит белгилайди. Бу лимит ўз ичига футболчилар, мураббийлар, скаутлар, академия ва ёшлар жамоаси, хуллас, деярли барча шартнома асосида ишлайдиган ходимларнинг маоши ва солиқларини олади. Лимит — клубнинг йиллик харажатлари учун қўйилган чеклов бўлиб, клублар ундан ортиқ чиқим қилишлари мумкин эмас. Агар клуб бу миқдордан чиқиб кетадиган бўлса, унга янги трансфер қилишни маълум миқдорда тақиқлаш ва яна шунга ўхшаш жазолар қўлланиши мумкин. Федерация томонидан клублар банкрот бўлиб кетмаслиги учун жорий этилган бу қонун, амалда "Барселона"нинг бўйнига тушган сиртмоққа айланди.
2018-2019 йилги мавсумнинг охирида клуб бир миллиардга яқин даромад кўрди. Шунга биноан, федерация клубга 671 миллион евролик лимит қўйди, чунки клуб топаётган даромадни ўша пайтда Испаниядаги бирорта жамоа топа олмас эди.
Фойданинг катта қисми чипталар, трансляция улуши, ҳомийлар ва трансферлар эвазига келди. Бундай катта фойда кўраётган клуб табиийки янада яшнаб кетиши керак эди. Аммо бунинг ўрнига каталонияликлар 2 йилдан кейин катта қарзларга ботиб қолди. Бунга сабаб Хосеп Бартомеу ва унинг раҳбарияти иқтисодий тарафлама улкан хатоларга йўл қўйганидир. Аввало, Неймар сотиб юборилгач, клуб катта пуллар эвазига Дембеле, Коутиньо, Гризманн каби нархи ва маоши ўта баланд бўлган футболчиларни сотиб олди. Таркибдаги Месси, Альба, Бускетс, Пике ва Умтити каби ўйинчилар билан шартномани узайтириш пайтида ҳаддан ташқари юқори маошлар белгиланди. Йиллар давомида тўланган катта маошлар ва пала-партиш трансфер сиёсати "Барса"ни том маънода қулатди.
Пандемия бошлангач, стадионлар ёпилди. Табиийки, унга тобе бўлган клуб музейи, дўконлар ва бошқа кичик даромад келтирувчи манбалар фаолияти ҳам тўхтади. Ҳомийлардан келадиган маблағ ҳам бир мунча пасайди. Лекин клуб ҳар қандай ҳолатда ҳам қўл остидаги ўйинчиларининг маошини тўлиқ бериши шарт эди. Ўша пайтда клуб банклардан қисқа муддатли ва ўта катта фоиз эвазига қарзлар ола бошлади. Биргина клубдаги футболчиларнинг маоши 600 миллиондан ортиб кетди. Бунинг устига сотиб олинган футболчиларнинг трансфер суммаси ҳам тўлалигича берилмагани учун "Барса" бошқа клублардан ҳам қарздор эди. Раҳбарият ички харажатларни қоплаш учун олган миллионлаб долларлик қарзлар аста-секин клубнинг бўйнидаги сиртмоқни маҳкамлаб борди.
2021 йили Жоан Лапорта президентликка келганида "Барселона"нинг футболчилардан (кечиктирилган маошлар), трансферлар ва банклардан олган қарзлари 1,35 миллиард долларга етганди.
Жамоанинг қарзи кўпайгани боис лимити кескин кичрайтирилди ва катта маошли футболчиларни рўйхатдан ўтказишда клуб жиддий муаммоларга дуч кела бошлади. Лапорта ва унинг жамоаси аста-секин катта маошли футболчилар билан хайрлашишга мажбур бўлди, чунки клубнинг ички харажати унинг киримидан кўпайиб кетганди.
Шундай қилиб, Месси ва бошқа фахрий ўйинчилар клубдан кетди. Гарчи улар ўз ўйинлари билан олган пулларини оқлаган бўлса-да, инқироздаги клуб учун уларнинг маоши жуда оғирлик қиларди. Пике ва баъзи ўйинчилар эса маошларининг маълум қисмидан кечдилар. Клуб "Ла Масия"га таянди ва кам харажатли кичик трансферларни амалга ошира бошлади. Маошлар тартибга келтирилди, мухлислар стадионга қайтди, ҳомийлар фаоллашди. Бироқ бу ҳам клубнинг улкан қарзини тезда ёпишга етмас эди.
Лапортанинг инқироздан чиқиш учун қилган иккинчи юриши — "Камп Ноу"ни қайта таъмирлаш (Espai Barça лойиҳаси) бўлди. Инқироз ҳолатида бўлса ҳам "Барса" бу ишга қўл урди, чунки клуб стадиони замонавий талабларга жавоб бермайдиган ҳолатга келиб қолган ва раҳбарият хавфсизлик чоралари туфайли жарима тўлашга яқин эди. Бундан ташқари, янги стадионда VIP ўриндиқлар кўпайиши, у учрашувлардан ташқари концертлар ва бошқа тадбирлар учун ҳам ижарага берилиши келажакда клубга улкан фойда келтиради.
Учинчи юриш эса сотиш мумкин бўлган барча нарсадан фойдаланиш ва иқтисодий ричагларни ишга солиш бўлди. Стадион номининг ўзгартирилиши, "Nike” билан имзоланган янги тарихий битим, стадион чими ва ўриндиқларини эсдалик сифатида сотиш каби омиллар клубга ёрдам берди.
Энг асосийси, ўтган мавсум якунида Роберт Левандовски каби катта маошли юлдуз билан хайрлашиш ҳамда клуб активларининг маълум улушларини сотиш орқали қарзлар ёпилди. Федерация аввал 671 миллион бўлган лимитни инқироз пайтида 382 миллионгача тушириб юборганди, яъни агар ўйинчиларнинг умумий маоши бу лимитга сиғмаса, Ла Лига янги футболчиларни рўйхатдан ўтказишга рухсат бермасди. Ва ниҳоят, "Барселона" қарзларининг катта қисмидан қутулиб, балансни тиклади ва "1:1" қоидасига қайтди. Бу эса клубга бошқа грандлар сингари эркин трансферларни амалга ошириш ва янги юлдузларни чекловларсиз рўйхатдан ўтказиш ҳуқуқини тақдим этди. Энтони Гордон орқали мухлисларини хурсанд этган “Барселона” шу кунларда яна бир неча катта трансферларни кўзлаб тургани, албатта Лапорта ва шерикларининг йиллар давомидаги иқтисодий юришлари мевасидир…
Авазбек Мирсаитов тайёрлади
